Skuteczność suplementacji mineralno-witaminowej w stadzie bydła zależy nie tylko od
doboru odpowiednich składników, ale również od formy ich podania. Wchłanianie, czas
uwalniania substancji czynnych oraz łatwość aplikacji w warunkach fermowych to czynniki,
które w praktyce decydują o tym, czy dany sposób suplementacji sprawdzi się w konkretnej
sytuacji hodowlanej. Jedną z form, która na stałe wpisała się w praktykę weterynaryjną i
żywieniową, są bolusy.
W niniejszym artykule przybliżamy, czym są bolusy, jakie mają zastosowanie w żywieniu
bydła oraz na co warto zwrócić uwagę przy ich stosowaniu.
Czym jest bolus
Bolus to stała forma preparatu weterynaryjnego lub paszowego, przeznaczona do podania doustnego, zwykle o kształcie cylindrycznym, dostosowanym do budowy przełyku i przedżołądków przeżuwaczy. Bolus podaje się jednorazowo przy pomocy aplikatora (tzw. balingunu), po czym trafia on do żwacza lub siatki, gdzie pozostaje przez określony czas, uwalniając zawarte w nim składniki.
Zasada działania
Kluczową cechą odróżniającą bolusy od innych form suplementacji jest ich zdolność do
przedłużonego, kontrolowanego uwalniania substancji czynnych. W zależności od
konstrukcji i przeznaczenia bolusa, uwalnianie składników może przebiegać:
- stopniowo, w sposób ciągły – w bolusach o wolnym uwalnianiu, przeznaczonych
do długotrwałej suplementacji mineralnej lub witaminowej, - jednorazowo, po rozpuszczeniu otoczki – w bolusach o szybszym działaniu,
stosowanych w sytuacjach wymagających szybszej interwencji żywieniowej.
Bolus pozostaje w żwaczu przez czas zależny od jego konstrukcji – od kilku dni do nawet
kilkunastu tygodni, co pozwala na ograniczenie liczby interwencji przy zwierzęciu.
Zastosowanie bolusów w żywieniu bydła
Bolusy wykorzystywane są przede wszystkim w sytuacjach, w których zależy nam na
długotrwałym, równomiernym dostarczaniu składników mineralnych i witamin, bez
konieczności codziennej ingerencji. Do typowych sytuacji, w których rozważa się ich
zastosowanie, należą:
Okres okołoporodowy
W okresie okołowycieleniowym, gdy zapotrzebowanie na wapń, magnez i fosfor gwałtownie
rośnie, a pobranie paszy jest ograniczone, bolusy mineralne mogą stanowić jedno z
narzędzi wsparcia bilansu mineralnego krowy.
Okres przejściowy i szczyt laktacji
W okresach zwiększonego obciążenia metabolicznego, takich jak szczyt laktacji, bolusy o
przedłużonym uwalnianiu mogą wspierać utrzymanie stabilnego poziomu wybranych
składników mineralnych i witamin przez dłuższy czas, bez potrzeby wielokrotnego
podawania preparatów.
Żywienie młodzieży hodowlanej
W przypadku młodych zwierząt bolusy bywają wykorzystywane jako element wsparcia w
okresach zwiększonego zapotrzebowania na określone mikroelementy, np. w programach
profilaktycznych dostosowanych do etapu wzrostu zwierzęcia.
Praktyczne aspekty stosowania bolusów
Aplikacja
Podanie bolusa wymaga użycia dedykowanego aplikatora (balingunu), dobranego do rozmiaru bolusa oraz wieku i wielkości zwierzęcia. Nieprawidłowa technika podania może prowadzić do uszkodzenia przełyku lub niepełnego umieszczenia bolusa w żwaczu, dlatego czynność ta powinna być wykonywana przez osoby przeszkolone, najlepiej pod nadzorem lekarza weterynarii.
Dobór odpowiedniego bolusa
Na rynku dostępne są bolusy o różnym składzie i różnym czasie działania – mineralne, witaminowe oraz łączone. Wybór konkretnego produktu powinien wynikać z analizy sytuacji żywieniowej stada, wyników badań krwi lub paszy oraz konsultacji z lekarzem weterynarii lub doradcą żywieniowym, a nie z ogólnych założeń.
Ograniczenia
Bolusy, podobnie jak inne mieszanki paszowe uzupełniające, nie zastępują prawidłowo zbilansowanej dawki pokarmowej ani nie są środkiem leczniczym. Ich rola sprowadza się do wsparcia bilansu wybranych składników w określonych, przejściowych sytuacjach żywieniowych.
Podsumowanie
Bolusy stanowią sprawdzoną w praktyce formę suplementacji mineralno-witaminowej bydła, wyróżniającą się możliwością długotrwałego, kontrolowanego uwalniania składników przy jednorazowej aplikacji. Ich zastosowanie – szczególnie w okresie okołoporodowym oraz w okresach zwiększonego obciążenia metabolicznego – powinno wynikać z indywidualnej oceny sytuacji stada, dokonanej przez lekarza weterynarii lub doradcę żywieniowego, w ramach szerszego programu zarządzania żywieniem i zdrowiem zwierząt.
